Tao không đọc Friedrich Nietzsche để trông có vẻ sâu sắc hơn.
Tao đọc vì có một giai đoạn, tao bắt đầu cảm thấy có gì đó lệch trong chính mình.
Không phải lệch vì ai đó chỉ ra.
Không phải vì tao thua cuộc.
Lệch vì tao tự nghe thấy tiếng rỗng khi gõ vào những thứ tao từng tin là chắc.
Những niềm tin từng "đương nhiên".
Những giá trị từng "không cần bàn cãi".
Một ngày tao tự hỏi:
Tại sao tao tin những thứ này?
Và tao nhận ra, tao không có câu trả lời nào không vay mượn.
"God is dead." — cái chết không có tang lễ
Trong Thus Spoke Zarathustra, Nietzsche viết:
"God is dead. And we have killed him."
Nghe kịch tính.
Nhưng điều làm tao khó chịu không phải tính sốc.
Mà là sự trống rỗng phía sau nó.
Không phải chuyện có Chúa hay không.
Mà là chuyện những thứ từng được coi là tuyệt đối —
giờ không còn ai thật sự sống vì chúng nữa.
Đúng – sai.
Thiện – ác.
Ý nghĩa.
Mọi người vẫn dùng từ đó.
Tao cũng vậy.
Nhưng nếu hỏi: mày có thật sự tin không?
Hay chỉ lặp lại cho khỏi lạc lõng?
Có những giá trị tao vẫn nói ra mỗi ngày.
Nhưng nếu phải đặt cược cuộc đời vào đó,
tao không chắc mình dám.
Có thể chúng đã chết từ lâu.
Chỉ là tao chưa bao giờ tổ chức tang lễ.
"Con người là thứ phải bị vượt qua."
Nietzsche viết:
"Man is something that shall be overcome."
Câu này không truyền cảm hứng.
Nó làm tao mất đất đứng.
Vì nếu con người là thứ phải bị vượt qua,
thì phiên bản hiện tại của tao không phải đích đến.
Nó chỉ là giai đoạn.
Trong khi tao đã dành quá nhiều năm để xây dựng "con người mình".
Quan điểm rõ ràng.
Nguyên tắc vững vàng.
Tính cách ổn định.
Cái tôi được định hình.
Tao bảo vệ chúng như lõi thật.
Nhưng nếu tất cả chỉ là phiên bản tạm,
thì tao đang bám vào cái gì?
Vượt qua chính mình nghe cao siêu.
Thực tế là tự tay phá đi thứ mình đã mất cả chục năm xây dựng.
Không ai thích điều đó.
Có bao nhiêu suy nghĩ là của tao thật sự?
Đây mới là phần khó nuốt.
Tao từng tin mình suy nghĩ độc lập.
Nhưng khi đọc Nietzsche, tao bắt đầu thấy mùi bị/được "huấn luyện".
Phần lớn niềm tin của tao
đến từ gia đình.
Từ môi trường.
Từ phần thưởng và hình phạt.
Tao được khen khi cư xử theo cách này.
Bị nhắc nhở khi cư xử theo cách khác.
Dần dần, tao gọi nó là "đạo đức".
Nhưng có thể nó chỉ là phản xạ đã được lập trình.
Nietzsche viết:
"Convictions are more dangerous enemies of truth than lies."
Niềm tin nguy hiểm hơn lời nói dối.
Vì lời nói dối biết nó giả.
Niềm tin thì nghĩ nó là mình.
Tao bắt đầu tự hỏi:
Bao nhiêu thứ tao đang bảo vệ,
thực ra chỉ vì tao quen với nó?
Triết lý bằng búa
Trong Twilight of the Idols, Nietzsche nói đến việc triết lý bằng búa.
Không phải để phá tất cả.
Mà để gõ.
Gõ từng thứ một.
Nghe âm thanh.
Tao thử làm vậy với chính mình.
Gõ vào lòng tốt của tao.
Có phần nào trong đó là nỗi sợ bị ghét?
Gõ vào sự khiêm tốn của tao.
Có phải đó là cách tao né cạnh tranh?
Gõ vào những nguyên tắc tao hay nói.
Tao có thật sự sống theo chúng khi không ai nhìn?
Không phải lần nào âm thanh cũng đặc.
Có thứ nghe rất chắc.
Có thứ vang lên rỗng một cách khó chịu.
Và cái khó chịu đó
không phải vì Nietzsche nói đúng.
Mà vì tao biết ông ta không sai.
"What does not kill me makes me stronger."
Câu này bị in lên áo thun,
biến thành khẩu hiệu cho người thích tự động viên.
Nhưng thực tế không đơn giản.
Có những thứ không giết tao.
Nhưng nó làm tao co lại.
Làm tao bớt tin người.
Làm tao lạnh hơn.
Làm tao dựng thêm lớp bảo vệ.
Không phải mạnh hơn.
Chỉ cứng hơn.
Nietzsche không hứa rằng đau đớn sẽ tự động tạo ra sức mạnh.
Nó chỉ mở ra khả năng.
Còn tao làm gì với nó,
đó là lựa chọn.
Không có cơ chế tự động.
Điều tao không còn trốn được
Nietzsche không cho tao niềm tin mới.
Ông ta tháo dỡ cái cũ.
Không còn "ai cũng nghĩ vậy".
Không còn "truyền thống nói thế".
Không còn "đúng vì nó vốn đúng".
Nếu tao chọn một giá trị nào đó,
đó là lựa chọn của tao.
Nếu nó sai,
không có ai để đổ lỗi.
Và đây là chỗ tao giằng co nhất.
Tao muốn trung thực với chính mình.
Nhưng tao cũng muốn an toàn.
Tao muốn phá những thứ rỗng.
Nhưng tao sợ nếu phá xong,
không còn gì để bám.
Đây không phải cuộc chiến giữa đúng và sai.
Đây là cuộc chiến giữa tự do và sự dễ chịu.
Có thể phần dirty nhất trong đầu tao
không phải là tao không biết điều gì rỗng.
Mà là tao biết.
Và vẫn chưa chắc mình đủ can đảm
để sống mà không cần những thứ rỗng đó.